Online bedrijven zijn de afgelopen tien jaar gestaag gegroeid. Tegelijkertijd is de bezorgdheid over de milieu-impact toegenomen. Veel mensen gaan ervan uit dat het verzenden van pakketten meer vervuiling veroorzaakt dan een bezoek aan een lokale winkel. Recent Europees onderzoek zet die opvatting op de proef.
Sommige sectoren laten al zien hoe de overstap naar online de milieu-impact verandert. Andere sectoren zitten midden in die transitie. Om de duurzaamheidsvraag te begrijpen, is het nuttig om te kijken naar de sectoren die als eerste de overstap maakten en vervolgens te onderzoeken wat het onderzoek precies heeft gemeten.
Industrieën die overstappen van fysieke locaties naar digitale platforms
Verschillende sectoren hebben de afgelopen tien jaar hun fysieke voetafdruk verkleind. Mediadistributie is een van de duidelijkste voorbeelden. Muziek vereiste vroeger cd's, plastic hoesjes en transport naar winkels. Streamingdiensten hebben die stappen overbodig gemaakt. Filmverhuurders volgden hetzelfde pad toen abonnementsplatforms de dvd-rekken vervingen.
De banksector is op een vergelijkbare manier veranderd. Veel klanten gebruiken nu online bankieren in plaats van filialen te bezoeken. Het aantal fysieke bankkantoren in de eurozone is gestaag afgenomen, volgens gegevens van de Europese Centrale Bank. Minder vestigingen betekent minder commerciële ruimte die verwarming, verlichting en onderhoud vereist.
Reisdiensten laten een andere verschuiving zien. Vliegtickets en treinkaartjes worden nu in de meeste gevallen elektronisch uitgegeven. Klanten bezoeken geen reisbureaus meer om papieren tickets op te halen. Elk van deze veranderingen vermindert het dagelijkse reisverkeer naar commerciële locaties. Wanneer minder mensen naar winkels of kantoren reizen, neemt de uitstoot door transport af.
Fysieke producten en diensten omzetten naar digitale formaten
Veel producten hebben geen fysieke vorm meer nodig. Boeken zijn daar een duidelijk voorbeeld van. Gedrukte exemplaren vereisen papier, opslag en transport. E-books elimineren het printen en de fysieke verzending. De behoefte aan magazijnruimte neemt af wanneer bestanden pallets met voorraad vervangen.
Software is een nog sterker voorbeeld. Bedrijven verkochten vroeger programma's in dozen in winkels met cd's en gedrukte handleidingen. Tegenwoordig wordt de meeste software geleverd via online abonnementen. Updates komen digitaal binnen. Klanten hoeven niet meer te reizen om nieuwe versies te kopen. Verpakking en retaillogistiek maken geen deel meer uit van de distributieketen.
Dezelfde verschuiving is ook te zien bij games. Videogames waren vroeger afhankelijk van cd's die in winkels werden verkocht. Nu worden de meeste grote titels direct gedownload. Ook kaartspellen zijn veranderd. Traditionele pokerruimtes vereisten grote locaties met constante verlichting en personeel ter plaatse. Spelers moesten naar een vaste locatie reizen.
Online platforms hebben veel van die fysieke structuur vervangen. Mensen kunnen vanuit huis spelen tegen deelnemers in andere landen. Veel sites leggen zelfs uit hoe live poker werkt bij Unibet voordat gebruikers aan een tafel plaatsnemen. De dienstverlening is nog steeds afhankelijk van servers, maar de behoefte aan permanente fysieke ruimtes en dagelijkse reizen is afgenomen.
De milieu-impact van fysieke winkels
Fysieke winkels veroorzaken emissies via verschillende kanalen. Reizen van klanten is hiervan een belangrijk onderdeel. Een enkele autorit om één artikel te kopen kan meer CO₂ produceren dan een gecombineerde bezorgroute die veel huishoudens bedient. In landelijke gebieden reizen klanten vaak langere afstanden, wat de emissies per aankoop verhoogt.
Winkelgebouwen vereisen constant energie. Verwarming, koeling en verlichting werken ongeacht het dagelijkse verkoopvolume. Sommige luxe winkels laten de lichten 's nachts aan. Energieverbruik gaat door, zelfs als er weinig klanten zijn.
Het beleid rondom tassen verschilt per land. Sommige Europese retailers hebben gratis plastic tassen afgeschaft of rekenen kosten voor alternatieven. In andere markten blijven plastic tassen gangbaar. Materiaalgebruik draagt bij aan de totale ecologische voetafdruk van fysieke winkels. Het milieuresultaat hangt sterk af van hoe klanten reizen en hoe efficiënt de gebouwen functioneren.
De milieu-impact van online winkels
Online bedrijven vermijden reizen van klanten naar winkels, maar genereren wel emissies op andere gebieden. Verzending en verpakking vormen de grootste componenten. Pakketten bevatten vaak karton en beschermend materiaal. Transport van magazijn naar huis vereist bezorgvoertuigen.
Het onderzoek van Netcomm benadrukte dat online leveringen slechts ongeveer 0,5 procent van het totale wegverkeer in stedelijke gebieden uitmaken. Fysieke winkels zijn goed voor ongeveer 11 procent. Dit verschil weerspiegelt het aantal individuele winkelbezoeken per auto. Eén bezorgvoertuig kan veel adressen langs één route bedienen.
Magazijnen hebben verlichting en verwarming nodig. Online retailers moeten producten opslaan voordat ze worden verzonden. Deze faciliteiten verwerken vaak grote volumes en bedienen mogelijk meerdere merken tegelijk. Het energieverbruik per artikel kan lager liggen vanwege de schaalvoordelen. Het uiteindelijke duurzaamheidsresultaat hangt af van de efficiëntie van de levering, de verpakkingskeuzes en de regionale transportpatronen.
Wat de bredere Europese gegevens laten zien
Oliver Wyman voerde een onderzoek uit in Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië, Nederland, Polen, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. De analyse onderzocht het transport van magazijn naar consument, de verpakking en het energieverbruik van gebouwen en IT-systemen voor beide verkoopmodellen.
Het onderzoek wees uit dat de CO₂-impact van een aankoop in een fysieke winkel 2,3 keer groter kan zijn dan bij de aankoop van hetzelfde product online. Transport speelde een doorslaggevende rol in dit resultaat. Wanneer klanten met de auto naar winkels rijden voor individuele aankopen, stijgt de uitstoot snel.
Deze bevindingen suggereren niet dat online retail altijd schoner is. Het resultaat hangt af van de stedelijke dichtheid, vervoersgewoonten en operationele efficiëntie. Wat de gegevens wel aantonen, is dat fysieke winkels verborgen milieukosten met zich meebrengen die vaak onopgemerkt blijven.
Wanneer klantreizen en energieverbruik van gebouwen worden meegerekend, kunnen online modellen onder veel Europese omstandigheden beter presteren.